Bordro, işverenin o ay sana ne ödediğini ve bu paradan neyin neden kesildiğini gösteren belgedir. Şirketten şirkete görünüşü değişir ama mantığı hep aynıdır: brüt kazançtan yasal kesintiler düşülür, kalan net ücret hesabına yatar.
1. Kazançlar (ödemeler) bölümü
Bu ay hak ettiğin her şey burada toplanır:
- Brüt ücret / aylık ücret: sözleşmendeki sabit maaş. Ay içinde işe girip çıktıysan çalıştığın güne oranlanır.
- Fazla mesai: haftalık 45 saati aşan çalışma. Genelde saat ve tutar ayrı sütunlarda durur.
- Prim, ikramiye: düzenli ya da tek seferlik ek ödemeler.
- Yol ve yemek yardımı: nakit ödeniyorsa bordroda görünür; bir kısmı vergiden istisnadır.
Bu kalemlerin toplamı genelde “Toplam kazanç” ya da “Brüt toplam” satırında durur.
2. Yasal kesintiler bölümü
- SGK işçi payı (%14): emeklilik ve sağlık sigortası primin. Brüt kazanç üzerinden, SGK tavanına kadar kesilir.
- İşsizlik sigortası işçi payı (%1): işsiz kalırsan ödenek alabilmen için.
- Gelir vergisi: brütten SGK ve işsizlik payları düşüldükten sonra kalan “matrah” üzerinden, dilim oranlarıyla hesaplanır. Asgari ücrete denk gelen kısım vergiden istisnadır.
- Damga vergisi (binde 7,59): yine asgari ücret kısmı istisnadır.
3. Kümülatif matrah: netin yıl içinde neden düştüğü
Gelir vergisi yıllık dilimlerle çalışır. Ocak'tan itibaren biriken matrahın (“kümülatif gelir vergisi matrahı”) bir dilim sınırını geçtiği ay, oranın yükselir. Brüt maaşın hiç değişmese bile yılın ikinci yarısında netinin azalmasının sebebi budur — bir hata değil, normal bir durumdur.
Bordrodaki “kümülatif” ibareli satırlar bu ayın kesintisi değildir; yılbaşından bu yana birikmiş tabandır. Kesinti tutarıyla karıştırma.
4. Diğer kesintiler
Avans, icra, sendika aidatı, BES katkı payı gibi kalemler de kesinti bölümünde görünebilir. Bunlar yasal kesinti değildir; ama toplam kesintiyi büyütür. BordroAI'nin “kesinti tutarlılığı” kontrolü bu yüzden tek yönlüdür: yasal kalemlerin toplamı bordrodaki toplamdan az çıkarsa normal kabul eder, belirgin şekilde fazla çıkarsa uyarır.
5. Net ödenen
Brüt kazanç − bütün kesintiler = net ödenen. Hesabına yatan tutar budur. Bordrodaki net ile hesabına yatan tutar farklıysa ilk soracağın yer İK ya da bordro birimi olmalı.
Kontrol listesi
- Çalışılan gün sayısı doğru mu? (Ay 30 gün kabul edilir.)
- SGK payı brütün yaklaşık %14'ü mü?
- Fazla mesai saatin, tuttuğun kayıtla uyuşuyor mu?
- Net ücret asgari ücretin altında mı?
- Bu ayın netini geçen ayla karşılaştırdığında fark nereden geliyor?
Bu soruların çoğunu BordroAI otomatik soruyor: bordronu yükle, sonuç sayfasındaki beş kontrol sana neyin tutmadığını söylesin.